Bilgisayarda İlk Adım

a. Bilgisayarı Çalıştırma

Bilgisayarı çalıştırabilmek için herhangi bir işletim sisteminin bilgisayara yüklenmiş olması gerekir. Windows 10, Windows 7, Windows Vista ve Windows XP halen yaygın olarak kullanılan işletim sistemleridir. Bu ders kapsamında Windows XP anlatılacaktır.

Windows XP, bilgisayar açıldığı anda belleğe yüklenmeye başlar. Yükleme işlemi tamamlandığında kullanıma hazır hâle gelir. Bilgisayar kapatılıncaya kadar da çalışmaya devam eder. Bilgisayarın açılması ile birlikte ekrana masaüstü penceresi gelir.

b. Bilgisayarı Kapatma

Bilgisayarı düzgün bir şekilde kapatmak için aşağıdaki işlem adımlarını izlemek gerekir:

1. Bilgisayarın masaüstü ekran görüntüsünde yer alan Başlat menüsü farenin sol tuşu ile tıklanır.

2. Ekrana gelen menüdeki Bilgisayarı Kapat düğmesi tıklanır.

3. Bilgisayarı Kapat penceresinde üç düğme yer alır. Bu düğmelerin işlevleri aşağıdaki gibidir:

- Beklemede: Bu düğme bilgisayarın uzun süre kullanılmayacağı durumlarda seçilir. Bu düğme tıklandığında çalışan tüm programlar bir süre için duraklatılarak bilgisayarın enerji tasarrufu yapması sağlanır. Bekleme konumu bilgisayarın en az enerji tükettiği durumdur. Pil ile çalışan bilgisayarlarda bu konum sıkça kullanılır.

- Yeniden Başlat: Bu düğme tıklandığında bilgisayar Windows ayarlarını kaydederek kapanır ve tekrar açılır. Bu işlem yeni bir program yüklendiğinde veya bilgisayarın kilitlendiği durumlarda sıkça kullanılır.

- Kapat: Bu düğme bilgisayarı tamamen kapatmak için kullanılır. Kapat düğmesi tıklandığında bilgisayarda son yapılan ayarlar kaydedilerek açık bütün programlar kapatılır.

4. Kapat düğmesi tıklanarak bilgisayar kapatılır. Başlat menüsünde yer alan Oturumu Kapat düğmesi bilgisayarı kapatmak amacıyla kullanılmaz. Bu düğme sadece oturumu kapatmak veya kullanıcı değiştirmek için kullanılır.

c. Bilgisayarı Tekrar Çalıştırma

Bilgisayarı tekrar çalıştırmak için bilgisayarın açma kapama düğmesine basmak gerekir. Bilgisayarı Kapat penceresinde yer alan Yeniden Başlat düğmesi de bilgisayarı tekrar çalıştırmak amacıyla kullanılır.

d. Bilgisayarın Temel Sistem Bilgisi

Bilgisayarı çalıştırabilmek için herhangi bir işletim sisteminin yüklenmiş olması gerekir. Bir işletim sisteminin görevi kullanıcı ile bilgisayar arasındaki iletişimi sağlamaktır. İşletim sistemi bilgisayara bağlı tüm birimleri kontrol ederek bunlara erişimi sağlar. Programın yüklenmesine, silinmesine ve güncellenmesine imkân verir. Kısaca bilgisayarın açılışından kapanmasına kadar sürekli çalışan, kullanıcı ile bilgisayar arasındaki bağlantıyı sağlayan ve donanım dâhil tüm işlemlerin yönetilmesini sağlayan programlardan oluşur.

Kişisel bilgisayarlarda kullanılan en eski işletim sistemi MS-DOS (Microsoft Disk Operating System)’tur. MS-DOS işletim sistemi tek kullanıcılı olması ve grafik desteğinin olmamasından dolayı kısa sürede önemini kaybetmiş, yerini grafik tabanlı Windows 3.x’e bırakmıştır. 1995 yılında Windows 95 geliştirilmiştir. Windows 95 kullanım kolaylığı nedeniyle kısa sürede tercih edilen bir işletim sistemi durumuna gelmiştir. Günümüzde en çok kullanılan işletim sistemleri ise Windows 7/ 8/10 ve XP’dir.

e. Bilgisayar Masaüstü Ekranı Ortamı

Bilgisayar açıldığında ekrana gelen masaüstünde; çeşitli simgeler, Başlat menüsü düğmesi ve Görev Çubuğu yer alır. Masaüstü, Windows XP işletim sisteminin ana sayfası olarak kabul edilir. Kullanıcı burada yer alan simgeler ve menüler yardımıyla yüklü bulunan bütün programlara ulaşabilir. Masaüstünde yer alan ekran elemanlarının işlevleri aşağıdaki gibidir:

Başlat menüsü

Başlat menüsü bilgisayarda bulunan bütün programlara ulaşabilmeyi sağlayan ana menüdür. Bu menü içerisinde Tüm Programlar, Belgelerim, Bilgisayarım, En Son Kullandıklarım, Çalıştır gibi menüler ve bunlara bağlı olarak alt menüler yer alır. Başlat menüsünde yer alan bütün menü ve alt menülere fare yardımıyla hızlı bir şekilde ulaşılabildiği gibi bilgisayarın her türlü ayarı yapılabilir, istenilen bütün programlar çalıştırılabilir, kayıtlar yapılabilir. Windows XPişletim sisteminde iki çeşit Başlat menüsü bulunur. Bunlar Başlat menüsü ve Klasik Başlat menüsü’dür. Kullanıcının istediği menüde çalışabilmesi için yapılması gerekenler şunlardır:

1. Fare göstergeci Başlat menüsü üzerindeyken farenin sağ tuşu tıklanır.

2. Ekrana gelen Kısayol menüsünden Özellikler farenin sol tuşu ile tıklanır.

3. Ekrana Görev Çubuğu ile Başlat Menüsü Özellikleri penceresi gelir

4. Başlat Menüsü sekmesinde yer alan seçeneklerden biri işaretlenerek Uygula ve Tamam düğmeleri tıklandığında istenilen menü seçilmiş olur.

Başlat menüsü,Windows XP işletim sistemi ile geliştirilmiş menü stilinin kullanımını sağlar. Klasik Başlat menüsü ise Windows’un eski sürümlerinde bulunan menü stilini kullanmak için seçilir

Görev çubuğu

Çalışan programlar arasında geçiş yapmayı sağlayan, programları hızlı başlatmak için üzerine kısa yollar eklenebilen ve açık olan programların simgelerini gösteren araç çubuğudur.

Görev Çubuğu üzerinde; Başlat menüsü düğmesi, çalışan programların kısayol simgeleri, bilgisayar belleği sürekli aktif duran programların simgeleri ile ses, dil, saat ve tarih ayarlamalarının yapılabildiği simgeler yer alır.

Simgeler

Bilgisayarda programlar, dosyalar, klasörler ve çevre birimleri küçük resimlerle ifade edilir. Bu küçük resimlere simge adı verilir. Simgeler program, dosya ve klasörlere kolayca ulaşmak amacıyla kullanılır. Örneğin; masaüstünde yer alan Bilgisayarım simgesi bilgisayarda yer alan sürücülere (disket, sabit disk, CD-ROM vb.) ve sürücülerde yer alan dosya ve klasörlere ulaşmayı sağlayan simgedir. Belgelerim simgesi ise bütün belgeleri kapsayan bir klasörü temsil etmektedir. Masaüstünde yer alan simgeleri açmak için farenin sol tuşu ile çift tıklamak gerekir.

Kısayol menüleri

Windows işletim sisteminde farenin sağ tuşu Kısayol menülerine ulaşmak amacıyla kullanılır. Bu menülere ulaşmak için masaüstünde boş bir alanda ya da simgeler üzerindeyken farenin sağ tuşu ile tıklamak gerekir.

- Masaüstü kısayol menüsü: Bu menü masaüstünde istenilen her türlü ayarlamayı yapmak amacıyla kullanılır. Masaüstünde farenin sağ tuşu tıklandığında masaüstü kısayol menüsü ekrana gelir.

Masaüstü kısayol menüsünde yer alan komutlar ve işlevleri aşağıdaki gibidir:

- Simgeleri Yerleştir: Bu komut masaüstünde yer alan simgelerin kullanıcının isteğine göre yerleştirilmesi için kullanılır. Fare göstergeci Simgeleri Yerleştir komutu üzerine getirildiğinde erkene gelen alt menüden gerekli seçimler yapılarak simgeler yerleştirilir. Örneğin; Ad seçildiğinde masaüstünde yer alan simgeler adlarına göre dizilirler. Boyut seçildiğinde ise boyutlarına göre masaüstünde yerlerini alırlar.

- Yenile: Masaüstü görüntüsünün yenilenmesi amacıyla kullanılan komuttur.

- Yapıştır: Daha önce Kes ya da Kopyala komutlarıyla panoya alınmış bir simgenin masaüstüne yapıştırılması amacıyla kullanılan komuttur.

- Kısayol Yapıştır: Daha önceden kopyalanmış kısayol, klasör, dosya ya da simge için kısayol oluşturmayı sağlayan komuttur.

- Yeni: Masaüstünde yeni bir klasör, dosya ya da belge oluşturmak için kullanılan komuttur. Fare göstergeci bu komut üzerine getirildiğinde yeni bir alt menü açılır.

Kullanıcı bu menüde yer alan seçeneklerden herhangi birini tıkladığında masaüstünde yeni bir klasör, dosya ya da belge oluşur.

- Özellikler: Bu seçenek masaüstü ekran görüntüsünün, pencere renklerinin, görünüm özelliklerinin ve buna benzer diğer bazı özelliklerin kullanıcının isteğine göre düzenlenmesini sağlar. Özellikler seçeneği farenin sol tuşu ile tıklandığında ekrana Görüntü Özellikleri penceresi gelir.

Masaüstü ekran görüntüsünü değiştirmek için aşağıdaki işlem adımları izlenir:

1. Masaüstü Kısayol menüsünden Özellikler tıklanır.

2. Ekrana gelen Görüntü Özellikleri penceresindeki Masaüstü sekmesi tıklanır.

3. Masaüstü sekmesinde yer alan Arka Plan liste kutusundan Lale seçilir.

4. Pencerenin altında yer alan Uygula ve Tamam düğmeleri tıklandığında masaüstü ekran görüntüsü değiştirilmiş olur.

- Simgelerin Kısayol menüsü: Bu menü seçilen simgeyle ilgili yapılabilecek ayarlamalara ait komutları gösterir. Örneğin; Belgelerim simgesi üzerindeyken farenin sağ tuşu tıklandığında ekrana belgelerimin kısayol menüsü gelir.

Kısayol menüsünde yer alan komutlar şunlardır:

- Aç: Seçilen dosya, klasör ya da programın çalıştırılması için kullanılan komuttur.

- Araştır: Bu komut tıklandığında ekrana Windows Gezgini programı gelir. Bu program sayesinde tüm disk ve programlar üzerinde işlem yapılabilir.

- Ara: Belgelerim’de kayıtlı herhangi bir dosya ya da klasörü bulmak amacıyla kullanılan komuttur. Bu komut tıklandığında ekrana Arama Sonuçları penceresi gelir.

- Kopyala: Belgelerim simgesini kopyalamak için kullanılan komuttur.

- Kısayol Oluştur: Belgelerim simgesinin masaüstünde yeni bir kısa yolunu oluşturmak için kullanılan komuttur.

- Sil: Bu komut daha önce oluşturulmuş kısayol simgelerini silmek için kullanılır. Ancak kısayolun silinmesi içeriğin silinmesi anlamına gelmez.

- Ad Değiştir: Simge adının değiştirilmesi için kullanılan komuttur.

- Özellikler: Simgenin temsil ettiği klasörün konumu, boyutu ve oluşturulma tarihi gibi özelliklerin yer aldığı seçenektir. Özellikler seçeneği tıklandığında ekrana Belgelerim özellikleri penceresi gelir. Bu pencerede simge ile ilgili bütün bilgilere ulaşılabilir.

f. Disket Biçimlendirme

Küçük boyutlu dosya ve klasörlerin taşınması için kullanılan disketlerin kullanılmadan önce biçimlendirilmesi gerekir. Disket, biçimlendirme işlemi ile sistemin kullanabileceği hâle gelir. Disket biçimlendirme işlemi MS-DOS ortamında yapılabileceği gibi Windows XP’de de yapılabilir. Herhangi bir disketi kullanmadan önce biçimlendirmek için aşağıdaki işlem adımları izlenir:

1. Disket sürücüye, biçimlendirilecek disket takılır.

2. Masaüstünde yer alan Bilgisayarım simgesi çift tıklanır. Ekrana Bilgisayarım penceresi gelir.

3. Açılan pencerede 3 1/2 Disket (A:) simgesi üzerindeyken farenin sağ tuşu tıklanır.

4. Açılan Kısayol menüsünden Biçimlendir komutu farenin sol tuşu ile tıklanır. Ekrana Biçimlendir 3 1/2 Disket (A:) penceresi gelir.

5. Kapasite: Açılır liste kutusundan disket sürücüye takılan disketin kapasitesi (720 KB veya 1.44 MB) seçilir. Dosya sistemi: Açılır liste kutusunda birimin dosya sistemi görüntülenir. FAT: Dosya sistemi Windows 95 veya yukarısı işletim sistemleri için en iyi seçimdir. Ayırma birimi boyutu: Açılır liste kutusunda disketin ayırma birim boyutu belirtilir. Seçim yapılmamışsa Windows biçimlendirilecek birimin boyutuna göre en uygun olanını seçer. Biçim etiketi: Kullanıcı isterse diskete bir etiketin verilmesini sağlar.

6. Pencerenin alt tarafında yer alan Biçimlendirme seçeneklerin'den Hızlı Biçimlendir onay kutusu işaretlenir. Bu seçenek ile sadece disket üzerindeki kayıtlar silinir. Sektörlerin bozuk olup olmadığı kontrol edilmez.

7. Başlat düğmesi tıklandığında ekrana bir uyarı iletisi gelir.

8. İleti okunduktan sonra Tamam düğmesi tıklandığında biçimlendirme işlemi başlamış olur. Biçimlendirme işlemi tamamlandığında kullanıcı bir iletiyle bilgilendirilir.

9. İletişim penceresindeki Tamam düğmesi tıklanır.

10. Biçimlendir 3 1/2 Disket (A:) penceresindeki Kapat düğmesi tıklanarak işlem tamamlanmış olur.


Aynı işlemler flash bellek simgesi üzerinde sağ tıklanarak, flash bellek üzerinde de yapılabilir.


g. Gerekli yardım fonksiyonlarını kullanma

Windows işletim sistemi kullanılırken herhangi bir konu ile ilgili yardım ve destek için Başlat menüsündeki Yardım ve Destek seçeneği kullanılır. Bu seçenek tıklandığı zaman ekrana Yardım ve Destek Merkezi penceresi gelir.

Kullanıcı bu pencerede Windows XP ile ilgili her konuda yardım ve destek alabilir, Windows Update ile bilgisayarını güncelleyebilir, Sistem Geri Yükleme ile sistemi geri alabilir. Örneğin; Windows ile ilgili temel bilgilere ulaşmak için Bir Yardım konusu seçin başlığı altında yer alan Windows’un temelleri seçeneği tıklandığında ekrana, Windows’la ilgili temel bilgileri belli başlıklar altında gösteren yeni bir pencere gelecektir.

Kullanıcı temel yardım ve destek başlıkları altında aradığını bulamazsa aynı pencerenin sol üst köşesinde yer alan Ara seçeneğini de kullanabilir. Bunun için yapılması gerekenler şunlardır:

1. Yardım ve Destek Merkezi penceresindeki Ara kutusuna herhangi bir ipucu sözcük yazılarak ok işareti tıklanır.

2. Açılan pencerede sözcükle ilgili gerekli aramalar yapıldıktan sonra sonuç listelenir.

3. Bu seçeneklerden herhangi biri tıklandığında pencerenin sağ tarafına o seçenekle ilgili açıklamalar gelir. Kullanıcı bu şekilde bütün seçenekleri tarayarak istediği bilgilere ulaşabilir.

En son değiştirme: 2 Ekim 2017, Pazartesi, 04:30