Dosyaları Düzenleme

a. Dizinler (Klasörler) ve Dosyalar

Bilgisayar ortamında tutulan bütün dosyalar bir işletmenin bilgilerini topladığı dosyalara benzetilebilir. Birbiriyle ilişkili dosyalar klasörlerde tutulur. Bu şekilde aranan dosyaların bulunması kolaylaşır, karmaşa önlenir ve daha düzenli bir yapı ortaya çıkar.

Temel dizin yapısı

Bilgisayarın depolama birimlerinde (sabit disk, disket vb.) farklı amaçlarla oluşturulmuş dosyalar dizinlere kaydedilir. Bütün dizinleri kapsayan dizin ana dizin (root directory) olarak adlandırılır. Herhangi bir dizinin altında açılan dizin ise alt dizin (sub directory) adını alır.

Bir amaç için hazırlanmış dosya ve dizinlerin ana dizinde toplanması kaçınılmaz olduğundan bunların sistematik biçimde kaydedilmesi gerekir. Örneğin; bilgisayara yüklenecek bir oyun programı genellikle birden fazla dosya ve dizinden oluşur. Bu programa ait tüm dosyaların kendine ait bir dizin dışında tutulması durumunda aynı adlı dosyalar silinebileceği gibi kullanıcı oyunu silmek istediği zaman farklı problemler de ortaya çıkabilir.

Otomatik olarak yüklenen her program kendine bir dizin oluşturur ve kendisini oraya yükler. Ancak kullanıcı tarafından hazırlanan belgelerin de benzer şekilde saklanması düzen, hız ve güvenlik bakımından çok önemlidir.

Dizin ve alt dizinler şematik olarak bir ağacın dallarına benzer. Ana dizinin altında dizinler, dizinlerin altında ise alt dizinler bulunur.

Dizin ve alt dizin oluşturma

Kullanıcı sabit disk veya disket üzerinde yeni bir dizin veya mevcut bir dizin içinde bir alt dizin oluşturmak isteyebilir. Dizin ve alt dizin oluşturmak için farklı yöntemler mevcuttur. Bu yöntemler şunlardır:

- Klasör masaüstünde oluşturulacaksa masaüstü Kısayol menüsünden Klasör tıklanır. Böylece yeni bir klasör oluşturulmuş olur.

- Klasör farklı bir sürücüde oluşturulacaksa masaüstündeki Bilgisayarım simgesi tıklanarak pencerenin ekranda görüntülenmesi sağlanır. Örneğin; flash bellekte yeni bir klasör oluşturmak için yapılması gerekenler şunlardır:

1. Bilgisayarım penceresindeki flash bellek sürücüsü çift tıklanarak açılır.

2. Açılan pencere üzerindeyken farenin sağ tuşu tıklanır. Ekrana Kısayol menüsü gelir.

3. Kısayol menüsündeki Yeni seçeneği üzerine gelindiğinde açılan alt menüden Klasör tıklandığında sürücüye yeni bir klasör eklenmiş olur.

Dizin özellikleri

Bilgisayarda kayıtlı bulunan bütün dosya ve klasörlerin özelliklerini görüntülemek mümkündür. Örneğin; Bilgisayarım penceresinde kayıtlı bulunan Paylaşılan Belgeler klasörünün özelliklerini görmek için yapılması gerekenler şunlardır:

1. Masaüstünde yer alan Bilgisayarım simgesi çift tıklanır.

2. Açılan pencerede yer alan Paylaşılan Belgeler farenin sağ tuşu ile tıklanır.

3. Açılan Kısayol menüsünden Özellikler tıklanır. Ekrana Paylaşılan Belgeler Özellikleri penceresi gelir. Bu pencerede klasörün türü, konumu, boyutu,oluşturulma tarihi gibi özelliklerin tamamı görülebilir.

Dosya çeşitleri

Bilgisayarda kullanılan birçok dosya türü vardır. Program dosyaları, yardımcı program dosyaları, veri dosyaları, metin dosyaları, resim dosyaları bunlardan sadece birkaçıdır. Örneğin; hesaplama işlemlerini yapmak için kullanılan Hesap Makinesi programı (Calc.exe) aslında bir program dosyasıdır.Yazı yazmak için kullanılan Word programını bir ana program dosyası (Winword. exe) ve buna bağlı birçok yardımcı dosya oluşturmaktadır.

Word programında hazırlanan belgelerin her biri bir dosya olarak saklanır. Dosyalar iki bölümden oluşur:

Dosya adı en fazla 255 karakterden oluşabilir ancak uzantısı en fazla 3 karakter olabilir. Uzantı dosyanın türünü göstermesi bakımından önemlidir. Örneğin; DOC uzantılı bir dosyanın Word belgesi olduğu, BMP uzantılı bir dosyanın resim dosyası, ZIP, ARJ, RAR uzantılı dosyaların ise sıkıştırılmış dosya olduğu kolaylıkla anlaşılır.

Başlıca dosya çeşitleri şunlardır:

- Program dosyaları: Belirli bir görevi yerine getirmek üzere hazırlanan programlardır. Bu dosyalar tek başlarına çalışır ve herhangi bir programlama dili kullanılarak hazırlanır. EXE ve COM uzantılı bu programlar yardımıyla diğer dosya ve dosyalara erişim sağlanır. Örneğin; Powerpoint programı ile hazırlanan bir sunu dosyası ancak bu programlarla açılabilir ve içerisinde değişiklik yapılabilir.

- Yardımcı program dosyaları: Bu dosyalar, programların çok uzun olmaları durumunda çalışma performanslarını yükseltmek ve bilgisayarın hafızasında daha az yer kaplamalarını sağlamak için parçalar hâlinde yazılırlar. Ana program içerisinden gerektiğinde çağrılır ve çalıştırılırlar. Bir ana program birden fazla yardımcı programa sahip olabilir. Çağırma işleminden kullanıcının haberi olmaz. Yardımcı programların OVR, DLL, OVL, SYS gibi uzantıları vardır.

- Sistem dosyaları: Bilgisayarın açılmasını sağlayan dosyalara sistem dosyaları adı verilir. IO.SYS, MSDOS.SYS ve COMMAND.COM adlı dosyalar sistem dosyalarıdır. Bu dosyalar bilgisayarın açılmasını sağlar. Bunların yanında bilgisayarın açılması sırasında gerekli ayarların yapılmasını ve bilgisayarın çalıştırılmasını sağlayan dosyalar da mevcuttur. CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT bu türden dosyalardır.

- Veri dosyaları: İçerisinde işlenmemiş bilgilerin bulunduğu dosyalardır. Bilgiler bu dosyalara belli bir düzene göre kaydedilir.

- Bilgi dosyaları: İçerisinde belli bir düzene göre kaydedilmiş bilgilerin bulunduğu dosyalardır. Örneğin; öğrenci sicil bilgilerinin kaydedildiği dosyalar, aldıkları derslerin ve notlarının tutulduğu dosyalar, müşteri bilgilerinin kaydedildiği dosyalar bilgi dosyalarıdır. Bu dosyalar belli bir kayıt yapısına sahiptir. Her kayıt bir alandan oluşur.

Örneğin; ad, soyad, öğrenci numarası, adres vb. bilgiler birer alandır (field). Hepsinin oluşturduğu yapı ise kayıt (record) olarak tanımlanır. Kayıtların birleşmesi ile bilgi dosyaları oluşur. Bilgi dosyalarına örnek olarak Word, Excel, Access gibi programların oluşturduğu dosyalar sayılabilir. Word programında hazırlanan belgelerin DOC, TXT, Excel programı tarafından kaydedilen belgelerin ise XLS gibi uzantıları vardır.

- İndex dosyaları: Bilgi dosyalarında tutulan bilgilere daha hızlı erişimi sağlamak ve bu bilgileri istenilen alan veya alanlara sıralı olarak yerleştirmek için kullanılan dosyalardır. IND, NDX gibi uzantıları vardır. Bu dosyalar her veri programına göre farklı uzantılara sahiptir.

- Resim dosyaları: Herhangi bir çizim/tasarım programı ile hazırlanan belgelerin tutulduğu dosyalardır. Kullanılan program türüne farklı uzantılar verilebilir. Bir çizim programı ile hazırlanan bir dosya başka bir çizim programı tarafından açılabilir. En çok kullanılan resim dosyası türleri BMP, JPG, GIF, PCX, TIF, TGA gibi uzantılar alır.

Dosya özellikleri

Birbiriyle ilişkili kayıtlar topluluğu olan dosyalar bir ad altında saklanır. Dosya adlarını dosyayı hazırlayan programcılar verebileceği gibi kullanıcılar tarafından da verilebilir, istenirse değiştirilebilir. Dosya adının dosyanın içeriğine uygun olması kullanım kolaylığı açısından gereklidir. Windows işletim sisteminde dosyalara belli kurallara uymak kaydıyla istenilen ad verilebilir. Dosya adı verilirken uyulması gereken kurallar şunlardır:

- Dosya adları en fazla 255 karakter olabilir.

- Dosya adlarını oluşturan karakterler arasında boşluk bırakılamaz.

- Dosya adı içinde nokta, virgül, toplama, çıkarma, yay ayraç gibi bazı özel işaretler kullanılmaz.

- Sistem içerisinde özel amaçlarla kullanılan adlar dosya adı olamaz.

- Dosya adından sonra nokta konulmalı, daha sonra uzantısı yazılmalıdır.

Dosya ve dizinleri yeniden isimlendirme

Windows XP işletim sisteminde oluşturulan dosya ve klasörler bir ad altında bilgisayarda yer alır. Bu adlar istenirse kullanıcı tarafından değiştirilebilir. Ancak adı değiştirilecek dosya ya da klasörün seçili olması ve açık olmaması gerekir. Dosya ya da klasörün adını değiştirmek için kullanılan yöntemlerden bazıları şunlardır:

- Dosyanın bulunduğu programda yer alan Dosya menüsünden Ad Değiştir komutu kullanılarak değiştirilebilir.

- Dosyanın bulunduğu programda yer alan Dosya ve Klasör Görevleri seçeneklerinden Bu dosyanın adını değiştir komutu kullanılarak değiştirilebilir.

- Dosya fare ile seçili durumdayken simge, farenin sol tuşu ile bir kez tıklanarak değiştirilebilir.

- Klavyeden F2 tuşuna basarak değiştirilebilir.

- Dosyanın Kısayol menüsü kullanılarak değiştirilebilir.

Dosya ve klasörlerin adını Kısayol menüsünden değiştirmek için yapılan işlem adımları aşağıdaki gibidir:

1. Fare göstergeci adı değiştirilecek dosyanın üzerindeyken farenin sağ tuşu tıklanır. Ekrana Kısayol menüsü gelir.

 

2. Ekrana gelen menüdeki Ad Değiştir komutu tıklandığında dosya adı seçili duruma gelir. Bu durumda dosyaya istenilen ad verilir.

b. Dosya işlemleri

Bilgisayarda kayıtlı dosyalarla ilgili farklı işlemler yapılabilir. Örneğin; kopyalanabilir, farklı bir alana taşınabilir ya da silinebilir. Bu işlemleri yapabilmek için her şeyden önce dosyanın seçilmiş olması gerekir.

Dosya seçme

Bilgisayarda tek bir dosya da seçilebilir, aynı anda birden fazla dosya da seçilebilir. Eğer tek bir dosya seçilecekse dosyayı fare ile tıklamak yeterlidir. Birden fazla dosyayı seçme işlemi farklı yöntemlerle yapılabilir.

Bu yöntemler şunlardır:

- Klavyedeki Shift+ Yön tuşlarına aynı anda basarak seçilebilir.

- Klavyedeki Ctrl tuşu basılıyken farenin sol tuşu ile dosyalar tıklanarak seçilebilir.

- Klasörün içinde bulunan bütün dosyalar seçilecekse Düzen menüsünden Tümünü Seç tıklanarak seçilebilir.Aynı işlem klavyeden Ctrl+A tuşlarına birlikte basarak da gerçekleştirilebilir. Herhangi bir program ya da klasör içinde yer alan dosyalar ardışık olarak ya da aralıklı olarak da seçilebilir.

- Ardışık dosyaları seçmek için klavyedeki Shift tuşu basılıyken farenin sol tuşu ile seçilmek istenen ilk ve son dosyayı tıklamak gerekir

- Herhangi bir program ya da klasörde yer alan dosyaları aralıklı olarak seçmek için klavyedeki Ctrl tuşu basılıyken seçilmek istenen dosyalar farenin sol tuşu ile tek tek tıklanır.

Kopyalayıp yapıştırma

Herhangi bir dosya ya da klasörü kopyalayarak başka bir alana taşımanın birden fazla yöntemi vardır.

Bu yöntemler şunlardır:

- Dosyanın bulunduğu program ya da klasörün Düzen menüsünde yer alan komutlar yardımıyla kopyalanarak yapıştırılır.

- Fare göstergeci kopyalanacak dosyanın üzerindeyken farenin sol tuşu basılı tutularak sürükleyip bırakma yöntemiyle kopyalanarak yapıştırılır.

- Dosyanın bulunduğu program ya da klasörün Araç Çubuğu’nda yer alan düğmelerle kopyalanarak yapıştırılır.

- Dosyanın Kısayol menüsünden kopyalanarak yapıştırılır.

Herhangi bir dosyayı Kısayol menüsünden kopyalayıp yapıştırmak için yapılması gerekenler şunlardır:

1. Fare göstergeci kopyalanacak olan Benim resmim dosyasının üzerindeyken sağ tuş tıklanır. Ekrana Kısayol menüsü gelir.

2. Ekrana gelen menüden Kopyala komutu tıklanır.

3. Dosya masaüstüne kopyalanacaksa masaüstünde farenin sağ tuşu tıklanır.

4. Ekrana gelen Kısayol menüsünden Yapıştır komutu tıklanır. Dosya masaüstüne yapıştırılmış olur.

Verileri farklı kayıt ortamına kopyalama

Bilgisayarda kayıtlı bulunan herhangi bir dosya ya da klasörü farklı bir kayıt ortamına kopyalamak mümkündür. Dosya aynı bilgisayardaki bir başka sürücüye, diskete ya da CR-ROM’a kopyalanabilir. Windows’un eski sürümlerinde mümkün olmayan CD-ROM’a kopyalama işlemi XP’de rahatlıkla yapılabilmektedir. Ancak kullanıcı isterse farklı veri kopyalama programlarını da kullanabilir.

Belgelerim’de yer alan Benim resmim dosyasını CD-ROM’a kopyalamak için aşağıdaki işlem adımları izlenir:

1. CD-ROM sürücüye CD-ROM takılır.

2. Belgelerim’de yer alan Bilgi ve İletişim Teknolojisi klasörü açılır.

3. Fare göstergeci klasörde yer alan Benim resmimdosyası üzerindeyken sağ tuş tıklanır.

4. Ekrana gelen Kısayol menüsünden Gönder komutu üzerine gelindiğinde açılan alt menüden CD-RW Sürücüsü (E:) tıklanır.

5. Ekranın sağ alt köşesinde, kopyalanmayı bekleyen bir dosyanın olduğunu belirten uyarı baloncuğu belirir. Bu baloncuk tıklandığında ekrana içerisinde yazılmaya hazır dosyanın bulunduğu CD Sürücüsü (E:) penceresi gelir.

6. Pencerede yer alan CD Yazma Görevleri bölmesinden Bu dosyaları CD’ye yaz tıklandığında ekrana CD’ye Yazma Sihirbazı penceresi gelir.

7. Penceredeki İleri> düğmesi tıklanır. Böylece kopyalama işlemi başlamış olur.

8. Kopyalama işlemi tamamlandığında ekrana yeni bir CD’ye Yazma Sihirbazı penceresi gelir. Dosya bir başka CD-ROM’a kopyalanmak isteniyorsa pencerede bulunan seçeneğin onay kutusu işaretlenir. Kopyalanmayacaksa Son düğmesi tıklanır. Böylece kopyalama işlemi tamamlanmış olur.

Dosya silme

Bilgisayarda gereksiz olarak yer kaplayan dosya ya da klasör farklı yöntemlerle silinebilir. Silinmek istenen dosya seçildikten sonra aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılabilir:

- Klavyedeki Delete tuşuna basılarak silinebilir.

- Düzen menüsünde yer alan Sil komutu kullanılarak silinebilir.

- Araç Çubuğu’nda yer alan Sil düğmesi kullanılarak silinebilir.

- Dosyanın Kısayol menüsünde yer alan Sil komutu tıklanarak silinebilir.

Yukarıda sayılan yöntemlerle silme işleminin tamamen gerçekleştiği söylenemez. Bu yöntemlerle dosya Geri Dönüşüm Kutusu’na gönderilmiş olur. Kullanıcı isterse dosyayı buradan geri alabilir. Ancak tamamen silinmek isteniyorsa dosya seçili durumdayken klavyedeki Delete tuşu ile Shift tuşuna birlikte basmak gerekir. Diğer yöntemler kullanılmışsa fare göstergeci masaüstünde yer alan Geri Dönüşüm Kutusu simgesi üzerindeyken açılan Kısayol menüsünden Geri Dönüşüm Kutusu’nu Boşalt seçeneği tıklanır. Ekrana bir iletişim penceresi gelir. Ekrana gelen iletişim kutusundaki Evet düğmesi tıklandığında kutuda yer alan dosyalar tamamen silinmiş olur. Hayır düğmesi tıklandığında silme işlemi iptal edilmiş olur.

Seçilmiş olan dizinleri silme

Bilgisayarda seçili durumda olan klasör ya da klasörleri silme işlemi tıpkı dosya silme işlemi gibidir yani dosya silme işleminde kullanılan yöntemlerle silinir. Klasörleri Geri Dönüşüm Kutusu’na atmadan doğrudan silmek için de yine Delete tuşu ile birlikte Shift tuşuna aynı anda basmak gerekir. Klasörleri doğrudan silmenin bir diğer yolu ise şöyledir:

1. Masaüstünde yer alan Geri Dönüşüm Kutusu’nun Kısayol menüsü açılır.

2. Menüde yer alan Özellikler tıklanır. Ekrana Geri Dönüşüm Kutusu Özellikleri penceresi gelir.

3. Pencerede yer alan Genel sekmesindeki Dosyaları Geri Dönüşüm Kutusu’na taşıma: Dosyaları sildiğinde hemen kaldır komutu onay kutusu işaretlenerek Uygula ve Tamam düğmeleri tıklanır. Bu durumda dosyalar doğrudan silinecektir.

Ancak bu yöntem özellikle yeni bilgisayar kullanıcılarına tavsiye edilmez. Geri Dönüşüm Kutusu’nda yer alan dosya ve klasörleri geri alma: Geri Dönüşüm Kutusu’na gönderilen dosya ve klasörler istenirse geri alınabilir.

Bunun için kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

- Fare göstergeci Geri Dönüşüm Kutusu’nda yer alan klasör ya da dosya üzerindeyken sağ tuş tıklandığında ekrana gelen Kısayol menüsünden Geri Yükle tıklanabilir.

- Dosya menüsünden Geri Yükle tıklanabilir.

- Geri Dönüşüm Kutusu Görev Bölmesi’nden Bu öğeyi geri yükle tıklanabilir.

c. Arama

Bul komutunu kullanma

Bilgisayarda kayıtlı çok sayıda dosya ve klasör bulunduğundan kullanıcının bunların kayıtlı olduğu alanları bilmesi ve istediği anda ulaşması mümkün olmayabilir.Windows işletim sisteminde dosya, klasör, program ya da kişi bilgilerini kolaylıkla bulmak mümkündür. Ayrıca kullanıcı İnternet’te arama yapabilir ya da Yardım ve Destek Merkezi’ndeki bilgilere ulaşmak isteyebilir. Bunun için yapılması gerekenler şunlardır:

1. Başlat menüsünde yer alan Ara komutu tıklanır (Bu komutun adı Windows XP’den önceki sürümlerde Bul’dur.). Ekrana Arama Sonuçları penceresi gelir.

2. Pencerenin Arama Yardımcısı Görev Bölmesi’ndeki Ne aramak istiyorsunuz? başlığı altında yer alan seçenekler şunlardır:

Seçenekler içinde yer alan Tüm dosya ve klasörleri tıklandığında ekrana yeni bir Arama Sonuçları penceresi gelir.

3. Ekrana gelen pencereye aranacak dosya ya da klasörün adı yazılır, Konum açılır liste kutusundan aranacak konum belirlenir ve Ara düğmesi tıklanır.

4. Arama işlemi sırasında bulunan dosyalar pencerenin sağ tarafına konumlanır. Burada dosyanın adı, hangi klasör altında yer aldığı, boyutu, türü gibi bilgiler de yer alır. Arama işlemi tamamlandıktan sonra Arama Yardımcısı Görev Bölmesi’nde aramanın tamamlandığını belirten bir uyarı yazısı gelir.

Gelişmiş arama

Kullanıcı tarafından aranan herhangi bir dosya ya da klasör için gelişmiş arama da yapılabilir. Bunun için pencerenin görev bölmesinde Tüm dosya ve klasörleri seçeneği tıklanır. Ekrana gelen yeni görev bölmesine, aranan dosya adı ya da dosya içindeki herhangi bir deyim yazıldıktan sonra dosyanın aranacağı konum belirlenir. Ekrana gelen yeni görev bölmesinde Konum: açılır liste kutusunun altında Ne zaman değiştirildi?, Boyutu nedir? ve İleri düzey seçenekler olmak üzere üç seçenek bulunmaktadır. Kullanıcı aradığı dosya ile ilgili yeterli bilgiye sahipse bu bilgileri seçeneklerden işaretleyebilir. Örneğin; dosyanın boyutunu biliyorsa Boyutu nedir? bölümünü kullanabilir. Daha sonra İleri düzey seçenekler’i tıklayıp açarak dosyanın sistem klasörlerinde, gizli dosyalarda ya da alt klasörlerde aranması için bölmede bulunan ilgili onay kutularını işaretleyebilir. Ara düğmesini tıkladığında gelişmiş arama işlemi başlamış olur.

En son değiştirme: 2 Ekim 2017, Pazartesi, 04:50