Roseto Etkisi

“Sosyoloji disiplini, toplumu ve toplumu oluşturan insan gruplarının davranışlarını inceler. İnsan hayatı içinde yaşanan her şey bir arada bulunan toplumsal öğelerin karşılıklı etkileşimi sonucunda ortaya çıkan ilişkilerden kaynaklanır. Bu etkileşim sürecinde oluşan durumların karmaşıklığı neden sonuç ilişkisine dayalı bir şekilde anlatılarak yaşamın gerçekliği ortaya konur.”

Aristoteles diyor ki:

“İnsan, doğası gereği sosyal bir varlıktır ve doğası gereği sosyal olmayan bir varlıktır. Toplum, doğası gereği bireyden önce gelir (…) toplumda yaşayamayan veya kendi yeterliliği için hiçbir şeye ihtiyaç duymayan, toplumun bir üyesi değil, canavar veya tanrıdır.”

Roseto

İnsan, doğası gereği ruhsal, fiziksel ve zihinsel bütünlüğünü sağlamak için toplum içinde sosyal ilişkiler kurmak durumundadır. Aristoteles’e göre toplum bireyden büyüktür. Birey, tek başına toplumdan soyutlanarak var olamaz. Hiç kimse karşılıklı bağımlılığın zincirlerini kıramaz. Bu belki de anne karnında, embriyo ile anne arasındaki ilişki ile başlar ve son nefese kadar devam eder.

Her bireyin, kendi yaşam tarzına ve günlük rutinlerine göre farklı veya belli şekillerde ortaklık gösteren ilişki ağları mevcuttur. İş arkadaşları, okul arkadaşları, komşular, akrabalar, aile, spor salonundaki tanıdıklar gibi çok farklılık gösterebilecek küçük sosyal ağlara sahibizdir. Girdiğimiz her yeni ortam ve yeni topluluk aslında bir bakıma yeni bir ağ oluşturup, bizlerin de o toplulukta kendi yerimizi görmemizi sağlar.

“Pennsylvania Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi’nden bir biyolojik antropolog olan Michael Platt, yönettiği bir basın toplantısında, “İnsanlar bağlantı kurmak için kablolanmıştır – ve tüm hayvanlar arasında en karmaşık ve ilginç sosyal davranışa sahibiz” diyor. Ayrıca konferansta sosyal beyin üzerine şu yorumlar yapılıyor: “Sosyal davranış, uyarlanabilir araç setimizin kritik bir parçası. Bir araya gelip kendi başımıza yapamayacağımız şeyleri yapmamızı sağlıyor. Bu mekanizmaların gerçek dünyadaki faaliyetlerde nasıl çalışabileceğini daha yeni keşfetmeye başlıyoruz ve bulgular gerçekten heyecan verici.””

“Tarihsel olarak, bilim insanları her seferinde bir kişiye bakarak sosyal davranışı anlamaya çalıştılar. Ancak Hayfa Üniversitesi’nde sosyal sinir bilimci olan Simone Shamay-Tsoory, Ph.D.,: “Bu tür karmaşık etkileşimlerin arkasındaki sinirsel temelleri anlamak için kullanılan yöntem yeterli olmadığını, başkalarıyla etkileşime girdiğimizde beyinde neler olabileceğini daha iyi anlamak için “iki beyinli bir yaklaşım” benimsemenin ve her iki tarafa da bakmanın hayati olduğunu savundu. Bu, empati üzerine çalışırken ayrıca önemlidir. Empati, temel olarak, diğer insanların duygularını hissetme ve anlama yeteneğidir. İnsanlar arasında bu tür empatik etkileşimler her gün gerçekleşir. Ancak empatiye bakan çalışmaların çoğu, etkileşimin yalnızca bir yönüne, genellikle empati kuran kişide meydana gelenlere odaklanmıştır.”

Kurduğumuz iletişim ağlarının, kendi bedensel ve ruhsal sağlığımıza ciddi etkileri vardır. Çoğunlukla, olumsuzluklara odaklanan, hastalık, kıtlık, felaket veya herhangi olumsuz çağrışımı yüksek bir konunun sürekli konuşulduğu bir ortamda, her kişi bir diğerinin hissettiği öfke, kırgınlık, umutsuzluk duygularını hissedebilir.

Diğer yandan, daha pozitif bir bakış açısı kazandırmaya yönelik bir toplulukta birey kendi olumsuz düşüncelerini de o ortama uyarlayabilir. İnsan, insanı etkiler. Bu etkinin farkında olarak, iletişim ağımızda olan insanlara dikkat etmekte fayda var. Bir çevrede huzur bulup üretken hissedip bir başka çevrede dünyanın sonunun geldiğini ve yaşamanın bir anlamı olmadığını düşünebilirsiniz. Bu gruplar ve bakış açıları çok uç seviyelere ulaşabilir. Kendinizi nerede konumlandırmak istediğiniz önemlidir.

Malcolm Gladwell, “Outliers” kitabında, zamanına göre alışılmışın dışında kabul edilen, bilimsel bakış açışı ile çok da örtüşmeyen bir hikaye anlatıyor. Bu hikaye belki de toplum, birey ve sosyal ilişkilerinin önemi üzerine söylenebilecek her şeyi içinde özetliyor.

Roseto’nun Gizemi:

“Roseto Valfortore, İtalya’da bulunan bir kasabadır. Roseto’nun yerlileri çevredeki olanaklara göre ağır işlerde çalışırlar. Kasaba halkı ekonomik olarak umutsuzdur ve okuryazar nüfusu da azdır. 1882 yılının Ocak ayında, on bir erkek ve bir erkek çocuktan oluşan bir Rosetan grubu New York’a doğru yola çıkar. Amerika’daki ilk gecelerini Manhattan’ın Küçük İtalya’sındaki Mulberry Caddesi’ndeki bir meyhanenin zemininde uyuyarak geçirirler. Sonra batıya yönelip bir taş ocağında iş bulurlar. Ertesi yıl, on beş Rosetolu daha Amerika için İtalya’yı terk eder ve bu grubun birkaç üyesi de taş  ocağındaki yurttaşlarına katılırlar. Bu göç bir süre devam eder ve 1894’te, yaklaşık bin iki yüz Rosetalı, Amerika’ya pasaport için başvurur ve eski köylerinin tüm sokaklarını terk ederler.” (Gladwell, Outliers s.9)

“Rosetolular, bulundukları bölgede küçük araziler satın alıp, iki katlı taş evler ve bir kilise inşa ederler. Başlangıçta kasabalarına Yeni İtalya adını verirler. Ancak, önceki on yılda neredeyse hepsinin İtalya’daki aynı köyden geldiği göz önüne alındığında, kısa süre sonra daha uygun görünen bir şeyle değiştirip adını Roseto koyarlar. 1896’da, bir genç rahip – Peder Pasquale de Nisco, kasabada manevi topluluklar kurar ve festivaller düzenler. Kasaba halkını toprağı temizlemeye ve evlerinin arkasındaki uzun arka bahçelere soğan, fasulye, patates, kavun ve meyve ağaçları dikmeye teşvik eder. Kasaba canlanır. Rosetalılar arka bahçelerinde domuz yetiştirmeye ve ev yapımı şarap için üzüm yetiştirmeye başlarlar. Okullar, park, manastır ve mezarlık yapılır. Küçük dükkanlar, fırınlar, restoranlar ve barlar açılır. Ancak Roseto, çevresindeki toplum tarafından neredeyse hiç bilinmez ve Stewart Wolf adında bir adam olmasa bugün de öyle kalmış olabilirdi.” (Gladwell, Outliers s.11)

“Wolf sindirim ve mide alanında okumuş bir doktordur. Oklahoma Üniversitesi’ndeki tıp fakültesinde ders verir, yazları Pennsylvania’da satın aldığı bir çiftlikte geçirir. Evi Roseto’dan çok uzakta değildir. Wolf, yıllar sonra bir röportajda, “Yaz için orada olduğumuz zamanlardan biri – bu 1950’lerin sonlarında olurdu, yerel tıp topluluğunda bir konuşma yapmak için davet edildim” der. “Konuşma bittikten sonra yerel doktorlardan biri beni bira içmeye davet etti. İçki içerken dedi ki, ‘Biliyor musunuz, on yedi yıldır çalışıyorum. Her yerden hasta alıyorum, Roseto’dan altmış beş yaşın altında kalp hastalığı olan birine nadiren rastladım.'” (Gladwell, Outliers s.11)

“Wolf şüphecidir. Kalp krizi o zamanlarda Amerika Birleşik Devletleri’nde bir salgındır. Altmış beş yaşın altındaki erkeklerde önde gelen ölüm nedenir. Wolf bir meraklıdır ve biri Roseto’da kalp krizi olmadığını söylediyse, bunun doğru olup olmadığını öğrenmek ister. Wolf, Roseto belediye başkanına yaklaşır ve ona kasabasının tıbbi bir gizemi temsil ettiğini söyler. Oklahoma’dan bazı öğrencilerinin ve meslektaşlarının desteğini alır. Kasaba sakinlerinin ölüm belgelerini incelerler ve olabildiğince uzun yıllar geriye giderler. Tıbbi öyküler alıp ve aile soykütükleri oluştururlar. Tüm nüfusu davet ederler ve tüm Roseto test edilecektir… Sonuçlar şaşırtıcıdır. Roseto’da neredeyse 55 yaşın altındaki hiç kimse kalp krizinden ölmemiştir veya herhangi bir kalp hastalığı belirtisi göstermez. 65 yaş üstü erkekler için, Roseto’daki kalp hastalığından ölüm oranı, bir bütün olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin kabaca yarısı kadardır. Aslında Roseto’daki tüm nedenlerden ölüm oranı, olması gerekenden yüzde otuz ya da otuz beş daha düşüktür. Wolf, kendisine yardım etmesi için John Bruhn adında Oklahoma’dan bir sosyolog olan bir arkadaşını getirtir, evleri ziyaret ederek 21 yaş üstü herkesle görüşürler. Sonuçları şöyle ifade ederler: “İntihar yoktu, alkolizm yoktu, uyuşturucu bağımlılığı yoktu ve çok az suç vardı. Sosyal yardım alan kimseleri yoktu. Sonra peptik ülserlere baktık. Onlarda da yoktu. Bu insanlar yaşlılıktan ölüyordu. Yaş. İşte bu.””(Gladwell, Outliers s.12)

“Wolf’un ilk düşüncesi, Rosetalıların eski dünyadan gelen ve onları diğer Amerikalılardan daha sağlıklı bırakan bazı diyet uygulamalarına tutunmuş olmalarıdır. Ama bunun doğru olmadığını çabucak anlar. Wolf, diyetisyenlere tipik Rosetan’ın yeme alışkanlıklarını analiz ettirdiğinde, kalorilerinin yüzde 41’inin yağdan geldiğini bulurlar. Burası, insanların şafakta yoga yapmak ve altı mil hızlı koşmak için kalktığı bir kasaba da değildir. Sigara çok içiliyordur ve nüfusun birçoğu obezite ile mücadele ediyordur. Diyet ve egzersiz değilse, peki ya genetik? Rosetalılar, İtalya’nın aynı bölgesinden birbirine sıkı sıkıya bağlı bir gruptur ve Wolf’un bir sonraki düşüncesi, onları hastalıklardan koruyan özellikle dayanıklı bir soydan olup olmadıkları olur. Bu yüzden, Pennsylvania’daki kuzenleriyle aynı olağanüstü sağlığa sahip olup olmadıklarını görmek için Amerika Birleşik Devletleri’nin diğer bölgelerinde yaşayan Rosetoluların akrabalarının izini sürer. Daha sonra Rosetalılar’ın yaşadığı bölgeye bakar.” (Gladwell, Outliers s.13)

“Wolf’un yavaş yavaş fark ettiği şey, Roseto’nun sırrının diyet, egzersiz, genler veya Roseto’nun bulunduğu bölge olmadığı olur. Roseto’nun kendisi olmalıdır. Bruhn ve Wolf kasabada dolaşırken nedenini anlamaya başlarlar. Rosetoluların birbirlerini nasıl ziyaret ettiklerine, sokakta İtalyanca sohbet etmek için nasıl durduklarına veya arka bahçelerinde birbirleri için yemek pişirdiklerine bakarlar. Kasabanın sosyal yapısının altında yatan geniş aile klanlarını öğrenirler. Üç neslin tek çatı altında yaşayan kaç evde olduğunu ve büyükanne ve büyükbabaların ne kadar saygı duyduğunu görürler. Our Lady of Mt. Carmel Kilisesi’ndeki ayine gidip ve kilisenin birleştirici ve sakinleştirici etkisini görürler. 2000 kişiden biraz daha az nüfuslu bir kasabada yirmi iki ayrı sivil toplum örgütü vardır. Kasabanın, zenginleri başarılarıyla gösteriş yapmaktan caydıran ve başarısızların başarısızlıklarını gizlemesine yardımcı olan belirli eşitlikçi ahlakını yakalarlar.” (Gladwell, Outliers s.14)

“Rosetalılar, onları modern dünyanın baskılarından yalıtabilecek güçlü, koruyucu bir toplumsal yapı yaratmışlardır. Rosetalılar, geldikleri yerden, tepelerdeki küçük kasabalarında kendileri için yarattıkları dünya nedeniyle sağlıklıydılar.” (Gladwell, Outliers s.14)

“Uzun bir yaşam sürmenin, o zamanlar söylediğine göre, büyük ölçüde kim olduğumuza, yani genlerimize bağlıydı. İnsanların verdiği kararlara, ne yemeyi seçtiklerine, ne kadar egzersiz yapmayı seçtiklerine ve tıbbi sistem tarafından ne kadar etkili tedavi edildiklerine bağlıydı. Hiç kimse sağlığı bir yer olarak düşünmeye alışık değildi.” (Gladwell, Outliers s.14)

“Wolf ve Bruhn, tıp kurumunu sağlık ve kalp krizleri hakkında tamamen yeni bir şekilde düşünmeye ikna etmek zorundaydılar: Bireyin ötesine bakmak zorundaydınız. Hangi kültürün parçası olduklarını, arkadaşlarının ve ailelerinin kim olduğunu ve ailelerinin İtalya’nın hangi kasabasından geldiğini anlamanız gerekiyordu. Topluluğun – içinde yaşadığımız dünyanın değerlerinin ve kendimizi çevreleyen insanların – kim olduğumuz üzerinde derin bir etkisi olduğu fikrini takdir etmek zorundaydınız. Aykırı değerin değeri, sizi normalde dünyayı anlamlandırmak için yapacağınızdan biraz daha sert bakmaya ve biraz daha derine inmeye zorlamasıydı. Ve eğer yaptıysanız, aykırı değerden, herkese yardım etmek için kullanabileceğinizden bir şeyler öğrenebilirsiniz.” (Gladwell, Outliers s.15)

—–

Kaynakça:

Facebook Yorumları

İlk yorum yapan olun

Yorumunuz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.